GAZ YOQUVCHI SANOAT PECHLARIDA HARORAT, BOSIM VA YONISH JARAYONLARINI SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA OPTIMALLASHTIRUVCHI INTEGRALLASHGAN BOSHQARUV TIZIMI

Mazkur maqolada gaz yoquvchi sanoat pechlarida harorat, bosim va yonish jarayonlarini sun’iy intellekt asosida optimallashtiruvchi integrallashgan intellektual boshqaruv tizimini ishlab chiqish masalalari yoritilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi pechlardagi issiqlik-energetik jarayonlarning samaradorligini oshirish, yoqilg‘ining to‘liq yonishini ta’minlash hamda energiya sarfini kamaytirishdan iborat. An’anaviy PID-regulyatorlar dinamik noaniqliklar, tashqi buzilishlar va texnologik parametrlarning keskin o‘zgarishi sharoitida yetarli aniqlikni ta’minlay olmaydi. Shu sababli ishda neyron tarmoqlar, noaniq mantiq (fuzzy logic) va gibrid intellektual algoritmlar asosida adaptiv boshqaruv strukturasini yaratish taklif etiladi. Ishlab chiqilgan tizim harorat, bosim va gaz-havo nisbatini real vaqt rejimida monitoring qilish, prediktiv tahlil asosida yonish jarayonini optimallashtirish hamda avariya holatlarining oldini olish imkonini beradi. Boshqaruv algoritmlari MATLAB/Simulink muhitida modellashtirilib, klassik PID tizim bilan solishtirma tahlil o‘tkazildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, sun’iy intellekt asosidagi integrallashgan boshqaruv tizimi harorat barqarorligini 18–25%, energiya tejamkorligini esa 12–20% gacha oshirishga erishdi. Olingan ilmiy natijalar metallurgiya, shisha eritish, keramika va qurilish materiallari sanoatida keng amaliy qo‘llash imkoniyatiga ega.